Czym jest EEG biofeedback i jakie ma działanie?
W treningach EEG biofeedback osoba ćwicząca obserwuje sczytywane na bieżąco informacje o falach mózgowych pojawiające się na ekranie pacjenta w postaci gier, dźwięków, filmów czy wykresów. Pacjent stara się na nie wpłynąć, zmieniając swój stan psychiczny. Ćwiczenie powtarzane jest wielokrotnie, więc po kilku sesjach staje się niemal automatyczne. Gdy nagradzamy wytworzenie danej fali mózgowej, dostarczając wizualną bądź dźwiękową informację zwrotną, to ta informacja działa jak nagroda, co zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się takiej aktywności mózgowej w przyszłości. EEG biofeedback jako metoda została wpisana do Międzynarodowego Spisu Procedur Medycznych, jest metodą rekomendowaną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, a także jest uznana przez Polskie Towarzystwo Neurologii.
Biofeedback - Historia
Pojęcie „feedback”, wprowadzone do nauki przez Norberta Wienera, odnosi się do procesu kontrolowania danego systemu poprzez wykorzystanie informacji o jego wcześniejszych działaniach. W języku polskim oznacza ono „sprzężenie zwrotne”. Dodanie przedrostka „bio” wskazuje na procesy fizjologiczne zachodzące w organizmie człowieka. W efekcie termin „biofeedback” można rozumieć jako otrzymywanie informacji zwrotnej na temat funkcjonowania własnego ciała.
Połączenie biofeedbacku z elektroencefalografią (EEG) zawdzięczamy japońskiemu psychologowi Joe Kamiyi. Udowodnił on, że człowiek jest w stanie nauczyć się rozpoznawać, kiedy jego mózg wytwarza fale alfa. W swoich badaniach prosił uczestników o określenie, czy w danym momencie znajdują się w stanie charakterystycznym dla tych fal. Prawidłowe odpowiedzi były wzmacniane, co sprawiło, że już po kilku dniach badani potrafili nie tylko trafnie rozpoznawać ten stan, ale także świadomie go wywoływać. Na tej podstawie Kamiya opracował system dostarczający informacji zwrotnej w postaci bodźców dźwiękowych.
Pomiar tych procesów odbywał się poprzez rejestrację aktywności elektrycznej mózgu za pomocą elektrod umieszczonych na skórze głowy. Uzyskane dane były następnie prezentowane na ekranie komputera. Współczesne systemy EEG biofeedback w dużej mierze opierają się na tych samych założeniach, choć są znacznie bardziej zaawansowane technologicznie. Standardowy zestaw obejmuje elektrody EEG, wzmacniacz sygnału biologicznego, komputer oraz monitor, a także dodatkowe elementy przekazujące informację zwrotną, takie jak dźwięk czy obraz.
Za jednego z twórców metody biofeedback uznaje się również M. Barry’ego Stermana. Prowadził on badania na zwierzętach, wykorzystując warunkowanie instrumentalne, i wykazał, że możliwe jest zwiększenie amplitudy określonych fal mózgowych. Okazało się, że zmiany te mogą zwiększać odporność na napady padaczkowe. Sterman przeniósł swoje badania na ludzi, stosując trening wzmacniający rytm sensomotoryczny (SMR) u osób z epilepsją. Efektem była redukcja częstotliwości, czasu trwania oraz nasilenia napadów.
W trakcie dalszych badań zauważono również, że wielu pacjentów z epilepsją wykazuje objawy nadpobudliwości. Zastosowanie treningu SMR przyniosło w tych przypadkach pozytywne rezultaty, co przyczyniło się do rozszerzenia zastosowania biofeedbacku na pracę z dziećmi z nadpobudliwością psychoruchową. Stało się to jednym z ważnych kroków w rozwoju metod wspierających terapię ADHD.
Czym jest EEG biofeedback i jakie ma działanie?
Biofeedback nie jest nowym odkryciem — to naturalny i uniwersalny proces biologiczny, z którego każdy z nas korzysta na co dzień. Dobrym przykładem jest nauka jazdy na rowerze. Dziecko może opanować tę umiejętność stosunkowo szybko, a nawet po dłuższej przerwie nie musi uczyć się jej od nowa — raz wypracowane połączenia w mózgu pozostają trwałe. W pewnym sensie każdy z nas posiada wrodzoną zdolność do „neurofeedbacku”, czyli uczenia się poprzez informację zwrotną.
Trening biofeedback opiera się na zasadach warunkowania instrumentalnego (sprawczego), zgodnie z którymi nagradzanie określonego zachowania zwiększa prawdopodobieństwo jego powtórzenia w przyszłości. Z podobnym mechanizmem mamy do czynienia w codziennym życiu — np. gdy dziecko chętniej odrabia lekcje, jeśli wiąże się to z nagrodą.
W przypadku treningu fal mózgowych osoba ćwicząca obserwuje na ekranie informacje zwrotne dotyczące aktywności swojego mózgu i stara się na nie wpłynąć poprzez zmianę swojego stanu psychicznego. Gdy osiągnie pożądany efekt, otrzymuje nagrodę w postaci sygnału wizualnego lub dźwiękowego. Powtarzanie tego procesu sprawia, że mózg uczy się nowych wzorców działania, a po kilku sesjach reakcje te stają się coraz bardziej automatyczne.
Informacja zwrotna pełni tu kluczową rolę — działa jak nagroda, wzmacniając określoną aktywność mózgową i zwiększając szansę jej ponownego wystąpienia. Mózg naturalnie dąży do zdobywania informacji i reaguje na system nagród, dlatego tak ważna jest regularność oraz odpowiednia częstotliwość treningów.
Zastosowanie biofeedbacku jest bardzo szerokie. Metoda ta może wspierać zarówno osoby z różnymi trudnościami czy zaburzeniami, jak i osoby zdrowe, które chcą poprawić jakość swojego funkcjonowania — zwiększyć koncentrację, usprawnić procesy poznawcze czy podnieść ogólną wydajność psychofizyczną.
Obszary oddziaływań EEG biofeedback wg. Hanny Walkowiak:
| Osoby zdrowe |
Osoby z zaburzeniami lub chorobami |
| • poprawa pamięci i szybkości myślenia • poprawa koncentracji i uwagi • skrócenie czasu reakcji • zmniejszenie napięcia emocjonalnego • zwiększenie odporności na stres • poprawa samokontroli • poprawa samooceny, wiary we własne możliwości • relaksacja, wyciszenie • ułatwienie nauki języków obcych • rozbudzenie w sobie kreatywności i twórczego myślenia |
• mózgowe porażenie dziecięce • niedowłady i porażenia mięśniowe • skurcze mięśni • udary • padaczka • urazy głowy i mózgu • migrena, bóle głowy i przewlekły ból • astma • moczenie się • zaparcia • cukrzyca • choroby sercowo-naczyniowe • zmniejszenie ryzyka zdarzeń sercowych • choroba lokomocyjna • zespół nadpobudliwości psychoruchowej – ADHD • pobudzenie psychoruchowe • autyzm • specyficzne trudności w uczeniu się: dysleksja, dysgrafia, dyslalia, dyskalkulia • trudności w uczeniu się • zaburzenia koncentracji i uwagi • zaburzenia pamięci • zaburzenia snu • stres oraz stres post-traumatyczny • choroba Alzheimera, choroba Parkinsona • zespół Tourette'a • zaburzenia odżywiania – anoreksja, bulimia • nerwice, stany lękowe • depresja • wahania nastrojów • schizofrenia • psychozy • uzależnienia – od alkoholu, narkotyków, gier, telefonu
|
System EEG biofeedback znajduje zastosowanie w pracy z osobami w różnym wieku — zarówno dziećmi, młodzieżą, jak i dorosłymi. Program treningów jest zawsze indywidualnie dostosowywany do potrzeb i możliwości danej osoby, tak aby zapewnić jak najwyższą skuteczność. Plan terapii może być na bieżąco modyfikowany w zależności od postępów, a jego prowadzenie należy do wykwalifikowanego terapeuty posiadającego odpowiednie przygotowanie i certyfikację.
EEG biofeedback jest metodą uznaną i stosowaną w wielu obszarach. Został wpisany do Międzynarodowego Spisu Procedur Medycznych, jest rekomendowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz uznawany przez Polskie Towarzystwo Neurologiczne. Zakres jego zastosowania jest szeroki, a celem terapii jest wielowymiarowa poprawa funkcjonowania — zarówno w obszarze poznawczym, emocjonalnym, jak i behawioralnym.
W praktyce EEG biofeedback często stanowi element kompleksowego podejścia terapeutycznego i bywa łączony z innymi metodami pracy. Mogą to być m.in. treningi relaksacyjne i oddechowe, terapia poznawczo-behawioralna, psychoedukacja, techniki pracy z wyobraźnią, medytacja, a w niektórych przypadkach także elementy hipnozy. Takie połączenie zwiększa skuteczność oddziaływań i pozwala lepiej dopasować terapię do indywidualnych potrzeb.
Zastosowanie EEG biofeedback znajduje swoje potwierdzenie w coraz liczniejszych badaniach naukowych. W ostatnich latach obserwuje się wyraźny wzrost zainteresowania tą metodą, co przekłada się na rozwój wiedzy oraz rosnącą liczbę publikacji potwierdzających jej skuteczność w różnych obszarach funkcjonowania człowieka.
Bibliografia:
1. J. Krawczyk, Biofeedback – moc sterowania procesami fizjologicznymi, 2012, http://zdrowie.gazeta.plZdrowie1,105806,12163083,Biofeedback_moc_sterowania_procesami_fizjologicznymi.html [dostęp: 10.08.2015]
2. Walkowiak Hanna, EEG biofeedback: charakterystyka, zastosowanie, opinie specjalistów [EEG Biofeedback: Characteristics, Application, Opinions of Specialists]. Studia Edukacyjne nr 36, 2015,Poznań 2015, pp. 307-325.
3. A. Okupińska, A. Krzywowiąza, Biofeedback jako alternatywna metoda w terapii deficytów poznawczych w ujęciu teorii umysłu. Neurokognitywistyka w patologii i zdrowiu 2011-2013, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, 2013, 3, s. 198-199.
4. Neurofeedback – wprowadzenie do podstawowych koncepcji psychofizjologii stosowanej, Michael Thompson, Lynda Thompson, wyd. Biomed Neurotechnologie, 2003, s. 35-
NEUROSYNC | Magdalena Lenartowicz -
Gabinet Neuroterapii i EEG Biofeedback
ul. Łódzka 4/6, wejście B, II piętro, 95-100 Zgierz
e-mail: neurosync.biofeedback@gmail.com
tel. 794 550 355
Godziny otwarcia:
wtorek 12.00-19.00
środa 8.00-16.00
czwartek 12.00-19.00
piątek 13.00-17.00
sobota 8.00-12.30
Strona www stworzona w kreatorze WebWave.