Fale mózgowe i ich wpływ na nasze codzienne funkcjonowanie.
Fale mózgowe a wiek – jak zmienia się aktywność EEG?
Wiek jest jednym z kluczowych czynników wpływających na dominującą częstotliwość fal mózgowych rejestrowanych w badaniu EEG. U osób dorosłych, w stanie spoczynku i przy zamkniętych oczach, najczęściej obserwuje się aktywność w paśmie alfa — zwykle w zakresie około 9–10 Hz.
Często można spotkać się z opinią, że wyższa częstotliwość szczytu fal alfa wiąże się z wyższym poziomem inteligencji. Przykładowo, osoba, u której szczyt alfa wynosi około 11 Hz, może mieć wyższy poziom funkcji poznawczych niż ktoś z wynikiem 9,5 Hz. Warto jednak podkreślić, że „wyższe” nie zawsze oznacza „lepsze”. Badania pokazują, że osoby z wyższym szczytem alfa mogą mieć jednocześnie większe trudności w radzeniu sobie z wyzwaniami czy stresem.
Rozwój fal mózgowych u dzieci
Aktywność mózgu zmienia się dynamicznie wraz z wiekiem:
- u dzieci poniżej 3. roku życia dominują fale delta, szczególnie w przednich i środkowych obszarach mózgu,
- między 3. a 5. rokiem życia przeważają fale theta,
- około 6.–8. roku życia zaczyna dominować wolniejsza aktywność alfa,
- w okresie dojrzewania częstotliwość fal alfa stopniowo wzrasta, osiągając wartości typowe dla dorosłych (ok. 10 Hz).
Te zmiany odzwierciedlają dojrzewanie układu nerwowego oraz rozwój funkcji poznawczych.
Elastyczność mózgu i znaczenie fal
Każde pasmo fal mózgowych pełni określoną funkcję i jest potrzebne w różnych sytuacjach. Zdrowy, wydajny mózg potrafi elastycznie przełączać się między różnymi częstotliwościami — w zależności od tego, czy potrzebujemy skupienia, relaksu, czy regeneracji. To właśnie ta elastyczność decyduje o efektywności naszego myślenia, zdolności koncentracji oraz regulacji emocji. Stan psychiczny człowieka — poziom napięcia, skupienia czy odprężenia — jest ściśle powiązany z dominującą aktywnością fal mózgowych.
Dlaczego fale mózgowe są tak ważne?
Fale mózgowe współistnieją i współpracują ze sobą w różnych obszarach mózgu. Dzięki nim możemy:
- wchodzić w stan relaksu i regeneracji,
- zasypiać i utrzymywać zdrowy sen,
- koncentrować się i efektywnie pracować.
Ich analiza w badaniu EEG pozwala również lepiej zrozumieć funkcjonowanie mózgu — pomaga w diagnozowaniu zaburzeń, ocenie stanu psychicznego oraz planowaniu odpowiedniej terapii. Zrozumienie pracy fal mózgowych to ważny krok w kierunku świadomego dbania o zdrowie psychiczne i poprawy jakości codziennego funkcjonowania.
Tabela. Pasma częstotliwości a stany psychiczne.
|
Pasma częstotliwości |
Korelacje |
|
0,5-3 Hz Delta |
Artefakty związane z ruchem ciała lub mruganiem. Uszkodzenia mózgu. Zaburzenia uczenia się. Dominująca częstotliwość u niemowląt. W czwartej fazie snu stanowią ponad 50% rejestrowanej czynności mózgu. |
|
3-5 Hz niska Theta |
Wyłączenie się, senność. |
|
6-7 Hz wysoka Theta |
Wewnętrzne ukierunkowanie istotne w przywoływaniu z pamięci, może charakteryzować się dużą kreatywnością. Jednak myśli mogą zostać zapomniane na długo, chyba że są świadomie przetwarzane i rozbudowywane. Brak koncentracji na bodźcach zewnętrznych , takich jak czytanie i słuchanie. Dominująca częstotliwość u małych dzieci. Psychoterapeuci często wykorzystują ten stan, aby umożliwić pacjentowi swobodne przywoływanie wspomnień, fantazji i skojarzeń. Nadmiernie ilości Thety są typowe dla osób z zespołem zaburzeń uwagi. |
|
7,5-8,5 Hz |
Wizualizacja. |
|
8-10 (lub 11) Hz niska Alfa |
Wewnętrzne ukierunkowanie. W tym stanie rzadko występują doświadczenia dysocjacyjne, jednak jest to możliwe. U osób dorosłych (oczy zamknięte) Alfa jest dominującą częstotliwością. Medytacja często wiązana jest z występowaniem stanu Alfa. Jest to stan spokoju i relaksu, a także stan, w którym nie angażujemy się w otaczający nas świat. Stajemy się zaangażowani w to, co dzieje się w naszym umyśle. |
|
12 Hz (11-13 Hz) wysoka Alfa |
Może korelować ze stanem bardzo czujnej, szerokiej świadomości. Jest to stan gotowości spotykany przede wszystkim u wysokiej klasy sportowców (szybkie odruchy i bezbłędne reakcje). Osoby o wysokiej inteligencji często wykazują wyższą szczytową częstotliwość Alfy. Jest to stan, w którym możemy reagować na szeroki zakres zmian w środowisku. Wiąże się ją również z umysłowym i i fizycznym spokojem niezbędnym w stanie gotowości przed podjęciem działania i tuż po nim. Jest to stan umysłu pożądany w sporcie, kojarzony z optymalną sprawnością, obejmujący koncentrację, rodzaj spokoju i pewności, w którym wszystkie działania i decyzje są łatwe i nie wymagają wysiłku, nie pojawia się samokrytyka , a umysł skoncentrowany na danej chwili “tu i teraz”. Wzmacnianie aktywności Alfa to jedno z najbardziej powszechnych celów w treningu optymalnej sprawności metodą neurofeedback. Ich deficyt może powodować obniżenie nastroju i motywacji, depresję a także wypalenie zawodowe. |
|
13-15 Hz SMR |
Jeśli aktywność w tym zakresie odpowiada rytmowi sensomotorycznemu (tylko w centralnej części kory mózgowej: C3, Cz, C4), może ona korelować z obniżoną aktywnością motoryczną i sensoryczną w połączeniu ze stanem czujności i koncentracji. Wydaje się korelować ze stanem spokoju, obniżonego lęku i impulsywności. Może również korelować ze spadkiem mimowolnych czynności motorycznych. Fale SMR pojawiają się kiedy mniej uwagi poświęcamy bodźcom sensomotorycznym i kiedy występuje obniżona aktywność motoryczna. Koniecznie, choć niewystarczające , do wytworzenia się rytmu jest pozostanie w bezruchu. Wiąże się on również ze zmianą napięcia mięśniowego w takim stopniu, że osoba jest czujna, ale nie napina mięśni. Rytm SMR jest związany ze stanem psychicznego spokoju z bardziej intensywnym namysłem poprzedzającym działanie, dlatego tak ważne jest trenowanie rytmu SMR u osób, które mają problemy z nadpobudliwością i/lub impulsuwnością. |
|
16-23 Hz Beta |
Koreluje z aktywnością poznaczą charakterystyczną dla aktywnego rozwiązywania problemów. Opanowanie nowej czynności wymaga więcej fal Beta niż wykonywanie jej, gdy zostanie już opanowano. Fale Beta to najczęściej występująca w ciągu dnia, częstotliwość fal mózgowych, która związana jest ze skupieniem i przeżywaniem emocji. Wzrasta podczas logicznego myślenia, gdy uwaga skierowana jest na zadania poznawcze i świat zewnętrzny. Fale Beta pozwalają nam rozwiązywać problemy, wpadać na pomysły, analizować bodźce. Ich deficyt może wiązać się z odczuciem znużenia, zdemotywowania a także deficytami poznawczymi. Natomiast nadmiar może prowadzić do stanu “Busy Brain” związanego z natłokiem myśli, są to zwykle osoby które są niezdolne do relaksu czy odpoczynku. |
|
24-34 Hz HiBeta |
Może korelować z emocjonalną intensywnością przeżyć (w tym z lękiem), z ruminacjami, które najczęściej są negatywne a także z uzależnieniami. Ich zbyt niska emisja związana jest z obniżeniem nastroju, brakiem motywacji, stanem wycofania, pasywnością a nadmierna ilość może z kolej wiązać się z odczuwaniem lęku i stresu. |
|
38-42 Hz Gamma |
Aktywność poznawcza powiązana z uwagą, jej zwiększenie może się przyczynić do zmniejszenia zaburzeń uczenia. Aktywność w tym paśmie zwana jest także rytmem “wiążącym”. Można ją zaobserwować również podczas korygowania równowagi. |
Trening EEG biofeedback polega na nauce świadomej samoregulacji aktywności mózgu, czyli wzorców fal mózgowych. Proces ten opiera się na tzw. warunkowaniu instrumentalnym, które zostało szerzej opisane w poprzednim artykule. W praktyce oznacza to, że osoba trenująca obserwuje na ekranie informacje zwrotne dotyczące pracy swojego mózgu i uczy się wpływać na nie poprzez zmianę własnego stanu psychicznego — aż do momentu uzyskania „nagrody”.
Nagrodą jest najczęściej sygnał wizualny lub dźwiękowy, który pojawia się, gdy mózg zaczyna pracować w pożądany sposób. Taka informacja zwrotna wzmacnia dany wzorzec aktywności, zwiększając prawdopodobieństwo jego ponownego wystąpienia w przyszłości. Dzięki wielokrotnemu powtarzaniu ćwiczeń proces ten stopniowo się utrwala i z czasem staje się coraz bardziej automatyczny.
Mózg naturalnie dąży do zdobywania informacji i reaguje na system nagród, dlatego tak istotna jest regularność oraz odpowiednia częstotliwość treningów. Każde doświadczenie pozostawia bowiem ślad w układzie nerwowym, a im częściej jest powtarzane, tym silniejsze stają się odpowiadające mu połączenia neuronalne. Jeśli dana sieć neuronalna jest systematycznie aktywowana poprzez trening, ulega wzmocnieniu i optymalizacji. To właśnie dzięki temu EEG biofeedback może skutecznie wspierać rozwój funkcji poznawczych, poprawę koncentracji, regulację emocji oraz ogólne funkcjonowanie mózgu.
Bibliografia:
1. Neurofeedback – wprowadzenie do podstawowych koncepcji psychofizjologii stosowanej, Michael Thompson, Lynda Thompson, wyd. Biomed Neurotechnologie, 2003
NEUROSYNC | Magdalena Lenartowicz -
Gabinet Neuroterapii i EEG Biofeedback
ul. Łódzka 4/6, wejście B, II piętro, 95-100 Zgierz
e-mail: neurosync.biofeedback@gmail.com
tel. 794 550 355
Godziny otwarcia:
wtorek 12.00-19.00
środa 8.00-16.00
czwartek 12.00-19.00
piątek 13.00-17.00
sobota 8.00-12.30
Strona www stworzona w kreatorze WebWave.